Fotograf: by CDC / Unsplash

Analistler, arz kısıtlılığından dolayı birçok zengin ülkenin, satın alma güçlerine rağmen hala aşı dozları için kuyrukta beklediğine dikkat çekiyor. Aynı zamanda, sınırlı aşı arzı son derece adaletsiz bir şekilde bölüşülüyor; Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa’daki en büyük dört küresel aşı üreticisi tarafından üretilen tüm aşıların yüzde 90’ı, 2021’in ilk çeyreğinde Kuzey Amerika ve Avrupa’daki nüfuslara uygulandı. Hindistan’ın aşı planları ölümcül bir ikinci dalga karşısında yalpalarken, Hindistan medyasındaki düzenli küresel kıyaslamalar Hindistan’ı ağırlıklı olarak ABD ve Avrupa ülkeleriyle karşılaştırıyor ve aşılananlarının sayısının yetersiz olduğu ve aşı tedariğinin çok yavaş olduğu sonucuna varıyor.

Daha Anlamlı Karşılaştırmalar

Ancak Hindistan’ı benzer sosyo-ekonomik ve demografik statüdeki ülkelerle karşılaştırdığımızda tamamen farklı bir gerçek ortaya çıkıyor. Şekil 1, Dünya Bankası sınıflandırmasına göre, en kalabalık 15 düşük ve düşük orta gelirli (Kişi başına Gayri Safi Milli Hasılası 4,045 dolar altında) ülke arasında en az bir doz aşı uygulanan nüfusun oranı açısından, aşı kapsamını araştırmaktadır. Araştırma ayrıca, her biri Hindistan’dan daha zengin olan diğer BRICS ülkelerini (Brezilya, Rusya, Çin, Güney Afrika) de (kişi başına düşen GSMH 2.120 ABD Doları) kapsamaktadır. En kalabalık 15 düşük ve düşük-orta gelirli ülke arasında Hindistan, en fazla sayıda insana en az bir doz COVID-19 aşısı yapmış ülkedir. BRICS ülkelerinden yalnızca Çin ve Brezilya, Hindistan’dan daha iyisini yapmayı başardı, ancak Çin ve Brezilya için ayrıştırılmış veriler mevcut değil. İlginçtir ki, büyük aşı üreticisi olmasına rağmen Rusya bu konuda Hindistan’dan daha başarısız oldu.

Diagram 1: En az bir doz aşılama yapılan nüfus yüzdesi

Tamamen aşılanmış nüfus söz konusu olduğunda, Hindistan’ın performansı genel nüfusun sadece yüzde 3,3’ü ile nispeten daha zayıf görünüyor, ancak düşük ve düşük-orta gelirli büyük ülkeler arasında hala en yüksek seviyede. BRICS ülkeleri arasında, Hindistan’daki uygulanan aşı dozlarının mutlak sayısı yalnızca Çin’in gerisinde kalsa da, tam olarak aşılanmış nüfusun oranı, görece daha zengin üç ülke olan Çin, Rusya ve Brezilya’dan oldukça düşüktür. Elbette bu analiz, Hindistan’ın aşılama çabasında başarılı olduğunu göstermiyor, yalnızca Hindistan’ın küresel aşı kıtlığı bağlamında aşılamayı gerçekleştiğini ve zengin ülkeler lehine şaşırtıcı derecede eşitsiz bir aşı dağılımı olduğunu gösteriyor. Hindistan’ın görünürde yerli üretimi genişletmekten, kendisine ve diğer gelişmekte olan ülkelere yardım etmekten başka bir çaresi yok.

Diagram 2: Tam aşılama yapılan nüfus yüzdesi

Veri kaynağı: Bloomberg Vaccine Tracker

Güvenli Aşılara Yönelik Küresel Yarış

İyileşme yolunda bugün her ülke temel direkleri olan diplomasi, halk sağlığı ve ekonomi arasında bir o yana bir bu yana telaşla koşturuyor ve orta vadede bariz ve tek çözüm aşılar. Bununla birlikte, küresel nüfusun yüzde 12,5’ini kapsayan, küresel bazda uygulanan 1,91 milyardan fazla dozla aşı kapsamı, hala eşitsiz ve yavaştır. Çin, 639 milyon dozla dünyaya liderlik ediyor, onu 31 Mayıs 2021 itibariyle 295 milyon dozluk uygulama ile ABD izliyor. Ortalama aşılama oranı günde 33,5 milyon dozda, bu oranla nüfusun yüzde 75’inin aşılanması ve COVID-19 virüsüne karşı iyi bir küresel bağışıklık düzeyi sağlanması bir yıl alacak.

Diagram 3: Covid19 Aşı Kapsamı: Dünya

Veri Kaynağı: Bloomberg Vaccine Tracker

Küresel olarak uygulanan toplam dozların yaklaşık yüzde 40’ı yüksek ve orta-üst gelirli ülkelerden insanlara giderken, bu ülkeler dünya nüfusunun yüzde 16’sından daha azını oluşturuyor. Ayrıca, şu anda dünyanın en zengin 70 ülkesinde uygulanan aşıların dünyada yapılan tüm aşıların yüzde 45’ini oluşturduğu ve bunun dünya nüfusunun yalnızca yüzde 23’üne tekabül ettiği belirtilebilir. Açıkçası, hayat kurtaran aşılara ve araç setlerine erişim ne adil ne de hakkaniyetli.

Uzmanlar, aşıların küresel nüfusun çoğunluğu için erişilmesi güç olmaya devam etmesi durumunda pandeminin yedi yıl daha sürebileceğini tahmin ediyorlar. DSÖ, Aşılar ve Bağışıklamalar için Küresel İttifak (GAVI) ve Salgın Hazırlık İnovasyonu için Koalisyon (CEPI) tarafından ortaklaşa yönetilen COVAX (COVID-19 Aşıları Küresel Erişim) tesisi dünyanın en yoksul 92 ülkesine iki milyar doz taahhüdünün oldukça gerisindedir ve bunun bir nedeni de COVAX’ın aşılar için, ikinci dalgadan bunalmış olan Hindistan’daki Serum Enstitüsü’ne fazlasıyla bağımlı olması. Ancak tedarik zincirleri yerine otursa bile, bu düşük ve orta gelirli ülkelerdeki insanların yalnızca yüzde 20’sine yardımcı olacaktır. Hastalığa karşı önemli silahlar yalnızca zengin ülkelerde mevcut olduğu sürece, virüs mutasyona uğramaya ve yoksullara ve korunmasızlara artarak bulaşmaya devam edecek. Ayrıca virüs, halk sağlığı için büyük tehlikeler tahmini 9 trilyon ABD doları değerinde ekonomik riskler yaratmaya da devam edecektir.

Hindistan’ın Sürü Bağışıklığına Giden Uzun Yolu

Geçen ay ülke çapında uzun süredir devam eden aşı kıtlığı nedeniyle, günlük ortalama dozlarda gözle görülür dalgalanmalar yaşandı. İki hafta önce günde 1,4 milyon doza kadar düşmeden önce, sayılar tekrar istikrarlı bir şekilde yükseliyordu. Şu anda günde yedi günlük ortalamada, günde 2.5 milyon dozda. Ortalama dozlar, Nisan ortasında günde 3,6 milyona ulaştı.

Diagram 4: Hindistan’da Aşılama Dozu (Günlük / Kümülatif karşılaştırmalı)

Analiz: Yazara ait; Veri kaynağı: ORF Vaccine Tracker

Eyalet bazında, Maharaştra mutlak anlamda 21 milyon dozla ülkenin çetelesine liderlik ediyor. Her ikisi de 16 milyon aşılama ile Uttar Pradeş ve Racastan, Maharaştra’yı yakından takip ediyor. Nüfus bazında, Uttar Pradeş ve Bihar, 1000 kişi başına sırasıyla yalnızca 72 ve 82 dozla düşük performans göstermeye devam ediyor. Bihar, Carkand ve Uttar Pradeş liderliğindeki ulusal Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri sıralamasının en altındaki yedi eyalet, ülke nüfusunun yüzde 40’ını oluştururken, ülkenin tüm dozlarının yüzde 24,4’ünü aldı. Ulusal sayıların geniş bir görüntüsü aşağıdaki tablolarda görülebilir.

Diagram 5: Eyalet Bazında Aşılama: Hindistan

Veri Kaynağı: ORF Vaccine Tracker (Data as of May 30, 2021)

Hindistan Hükümeti, 1 Mayıs’tan itibaren 18 yaşın üzerindeki her Hintlinin aşı olmasına izin vererek, COVID aşılamasının hızlandırılmış 3. aşamasını başlattı. Ancak aşı kıtlığı ve çöken sağlık sistemi ortasında 10’dan fazla eyalet 18-44 yaş grubunun aşısını ertelemek zorunda kaldı ve tedarik konusundaki belirsizlikler sürüyor. Acil eksikliği gidermek üzere, 14 Mayıs’tan itibaren ithal Rus aşısı Sputnik V dozları Dr Reddy’s Laboratories ile ortaklaşa sınırlı olarak dağıtıma sokuldu. Buna ek olarak, Rusya Doğrudan Yatırım Fonu (RDIF), iç tüketim ve dünya çapında dağıtım için 850 milyon doz üretmek üzere sekiz Hintli ilaç şirketi ile iş birliği yaptı.

COVID-19 öncesi toplam küresel aşı talebinin yılda yaklaşık üç milyar doz olduğu tahmin ediliyordu. Aşı üreticileri özel sektör kuruluşları olduğundan, ülke düzeyinde aşı üretim kapasitesine ilişkin verilere ulaşmak zor. Ancak dünyanın en büyük aşı müşterisi olan ve her yıl bir milyar dozdan fazla aşı satın alan UNICEF’in tedarik kaynaklarının bileşimi mevcuttur (Şekil 6). Grafiğin gösterdiği gibi, Avrupa ve Amerika kıtasının yüksek gelirli bölgeleri hariç, küresel arz büyük ölçüde Hint aşılarına bağımlıydı. Hâkim konumu göz önüne alındığında Hindistan’ın, zamanında başlamış olsaydı, hızlı bir şekilde yeni üretim birimleri inşa ederek ve mevcut birimleri yeniden tasarlayarak COVID-19 aşı üretim kapasitesini dünyadaki herhangi bir ülkeden çok daha kolay bir şekilde genişletebileceği açıktır.

Görsel 6: Covid Öncesi Aşı Yeterliliği: UNICEF Tedarik Kaynak Kategorileri

Kaynak: WHO’s Global Vaccine Market Report, 2019.

İleriye dönük olarak, Merkezi Hükümet 2021 Haziran ayı için eyaletlere yaklaşık 120 milyon aşı dozu tahsis etmeyi öngörüyor. Bunlar, öncelikli sağlık hizmetleri ve ön saf çalışanları ve 45 yaş üstü yetişkinlere (devlet hastanelerinde bu aşıya ücretsiz erişebilen) yönelik olacak, ayrıca eyaletler/birlik bölgeleri ve özel hastaneler tarafından doğrudan tedarik edilebilecek. Mayıs 2021 için karşılaştırılabilir sayı 79 milyon dozdu.

Önemli bir gelişme olarak, Yüksek Mahkeme 2 Haziran’da Merkez Hükümeti aşılama stratejisinin hızını ve ölçeğini engelliyor gibi görünen bazı konular hakkında sorguladı. Bu konular, diğerlerinin yanı sıra Eyaletler ve Birlik Bölgeleri için aşıların farklı fiyatlandırmasını ve soğuk hava depolarında dağıtım lojistiğini içeriyor. Yüksek Mahkeme, bulaşıcı hastalıkların neden olduğu ölümleri azaltan başarılı bir programa örnek olarak Merkezi hükümet tarafından yönetilen onlarca yıllık Evrensel Bağışıklama Programını göstererek, COVID-19 aşıları için tek bir tedarik sistemini savundu. Mahkeme Merkezi Hükümetin bu konularla ilgili ayrıntılı bir yazılı ifadeyi iki hafta içinde sunmasını istedi ve mümkün olduğu kadar çok kişiyi hızla aşılamak için hiçbir çabadan kaçınılmaması gerektiğini vurguladı.

Uluslararası Para Fonu’ndan (IMF) Gopinath ve Agarwal’ın iddia ettiği gibi, pandemi politikası (ve dolayısıyla aşı politikası) mevcut ekonomi politikasıdır. Salgın, her yerde bitmediği sürece hiçbir yerde bitemez. Küresel aşılama çabası, bu konuya odaklanmış finansman, dayanışma ve önemli yatırımlar gerektiriyor. Aşılar şu anda dünyanın virüse karşı sahip olduğu tek gerçek silah olduğundan, Hindistan’ın küresel bir aşı üreticisi olarak rolünü yerine getirmek için nasıl ayağa kalkacağı, dünyanın makul bir normale ne kadar hızlı yaklaşacağını belirleyecek.

Bu makale Observer Research Foundation’da yayınlanan İngilizce orijinalinden Türkçeye çevrilmiştir.

Çeviren: Irmak Gümüşbaş