Mahremiyetin Çözülüşü, Anlam Kaybı ve Psikiyatrik Bir Kırılma
Günümüz dünyası, yalnızca daha görünür değil; daha çıplak bir dünyadır. Bu çıplaklık bedenlerle sınırlı değildir. Duygular, travmalar, arzular, ilişkiler ve hatta vicdan da aynı açıklık rejimine tâbidir. Gizem, mesafe ve suskunluk; bir zamanlar hem ruhsal hem de ahlaki düzenleyicilerken, bugün kuşkuyla karşılanan tutumlara dönüşmüştür. Saklamak savunmacı, susmak neredeyse suç sayılmaktadır.
Bu metinde “pornografik” kavramı, dar anlamıyla cinselliği değil; insana ait olan her şeyin örtüsüzleştirildiği bir varoluş rejimini ifade eder. Pornografik olan, her şeyin gösterilmesidir. Ve her şey gösterildiğinde, anlam tutunacak yer bulamaz.
Psikiyatri açısından bu yalnızca kültürel bir değişim değildir. Bu, ruhsal yapılanmanın doğrudan dönüşümüdür. Çünkü insan ruhsallığı içeriklerle değil, sınırlarla kurulur. İç ile dış, söylenebilir olan ile saklanması gereken, paylaşılabilir olan ile mahrem olan arasındaki ayrım; benliğin omurgasını oluşturur. Bu ayrım çözüldüğünde ortaya özgürleşmiş bir özne değil; dağılmış, sızdıran ve sürekli kendini onarmaya çalışan bir benlik çıkar.
Mahremiyet: Ahlaki Bir Değerden Önce Psikiyatrik Bir Gereklilik
Mahremiyet çoğu zaman ahlaki ya da kültürel bir mesele olarak tartışılır. Oysa psikiyatrik açıdan mahremiyet, benliğin güvenli iç alanıdır. İnsan, her şeyi dışarıya açarak değil; bazı şeyleri kendine saklayarak bütünleşir.
Gelişimsel olarak bakıldığında, sağlıklı benlik yapılanması “her şeyin söylenmediği” bir iç alan varsayımıyla mümkündür. Bu alan, düşüncenin olgunlaşmasına, duygunun sindirilmesine ve anlamın kurulmasına izin verir. Bu alan ortadan kalktığında, benlik dış uyaranlara bağımlı hâle gelir.
Günümüz klinik pratiğinde sıkça karşılaşılan tablo şudur: Kişi, görülmediğinde var olduğunu hissedemez. Onay, rahatlatıcı bir unsur değil; varoluşsal bir dayanak hâline gelir. Paylaşım, içsel bir ihtiyaçtan çok, benliği ayakta tutan bir destek işlevi görür.
Bu noktada şeffaflık ideolojisi, ruhsal açıdan paradoksal bir sonuç üretir: Daha çok açıldıkça daha az bütün hisseden, daha çok anlatıldıkça daha az anlaşılan bir özne.
Klinik Düzeyde Teşhir: Ruhsal Belirtiler Neyi Söylüyor?
Teşhir çağının ruhsallığı klinikte kendini belirgin biçimde ele verir. Günümüzde birçok hasta, klasik anlamda bastırılmış çatışmalarla değil; dağılmış iç yaşantılarla başvurmaktadır. Sorun, “söylenemeyen” değil; “fazla söylenen”dir.
Sık gözlenen temalar şunlardır:
- Kronik boşluk hissi
- Kimlikte süreksizlik
- Duyguların hızla yükselip hızla sönmesi
- Sürekli anlatma ihtiyacı ama anlatmanın rahatlatmaması
Bu tablo, ruhsal metabolizmanın bozulduğunu gösterir. Duygu işlenmeden dışa atılmakta; düşünce yoğrulmadan paylaşılmaktadır. Sonuçta içsellik derinleşmez, yalnızca boşalır.
Arzu, Haz ve Anlam: Neden Hiçbir Şey Yetmiyor?
Psikanalitik düzlemde arzu, her zaman bir eksikliğe dayanır. Gizem, mesafe ve ertelenme; arzunun yaşamasını sağlar. Her şeyin anında ifşa edildiği bir dünyada arzu yok olmaz; fakat düzleşir. Derinliğini kaybederek dürtüsel tekrara dönüşür.
Bu nedenle günümüz insanı çok şey yaşar ama az şey hisseder. Hazza ulaşır ama tatmin olmaz. Paylaşır ama yakınlık kuramaz. Görünür olur ama bütünleşemez.
Anlamın buharlaşması da bu noktada devreye girer. Anlam, hızla dolaşıma sokulabilen bir şey değildir. Zaman, sessizlik ve içe dönüş ister. Dijital mimari ise tam tersini ödüllendirir: Hız, tepki, görünürlük.
Bu nedenle ahlak da çözülür. Çünkü ahlak, davranıştan önce gelen anlamlı bir yönelimdir. Anlam zayıfladığında ahlaki tutum da zeminsiz kalır.
Utanç, Vicdan ve Dışsallaşmış Superego
Sıklıkla “utanmaz bir çağda yaşadığımız” söylenir. Oysa daha doğru olan şudur: Utanç yok olmamış, yer değiştirmiştir. İçsel bir düzenleyici olmaktan çıkmış; dışsal bir denetim mekanizmasına dönüşmüştür.
Artık belirleyici soru “Bu doğru mu?” değil; “Bu görülür mü?”dür. Vicdan içsel bir ses olmaktan çok, dış dünyanın yankısı hâline gelmiştir. Bu da ahlaki öznenin içten dışa kaydığını gösterir.
Psikiyatrik açıdan bunun sonucu nettir: Özdenetim zayıflar, dürtüsellik artar. Kişi kendini durduramaz; ancak yakalandığında utanır.
Ahlaki Erozyonun Yapısal Niteliği
Bu noktada ahlaki erozyonu bireysel “bozulma” ile açıklamak yetersizdir. Biyopsikososyal açıdan bakıldığında tablo yapısaldır. Sürekli uyarılan sinir sistemi, hızlanan yaşam ritmi, ödül merkezlerini hedef alan dijital düzenekler; derinliği değil yüzeyselliği, beklemeyi değil anındalığı ödüllendirir.
Bu koşullar altında ahlaki çözülme bir sapma değil; öngörülebilir bir ruhsal sonuçtur.
Ahlakı Kurtarmak: Yeniden Tanımlamak ve Yeniden Saklamak
Bu çağda ahlakın hayatta kalabilmesi için iki eşzamanlı harekete ihtiyacı vardır. Birincisi, yeniden tanımlamak. Çünkü eski ahlaki dil, dijital teşhirin ruhsal sonuçlarına temas edememektedir. İkincisi, yeniden saklamak. Çünkü teşhir edilen her şey gibi ahlak da görünür oldukça zayıflar.
Psikiyatrik olarak sağlıklı ahlak ilan edilmez. Gösterilmez. Performansa dönüştürülmez. Sessizdir ama derindir.
Okura Açık Bir Davet
Bu metin okuru nötr bırakmaz. Çünkü artık tarafsızlık mümkün değildir. Herkesin görünür olmaya zorlandığı bir dünyada, görünür olmamayı seçmek bile etik bir tutumdur. Okur burada bir seçimle karşı karşıyadır: Ya ruhsal hayatını sürekli açık bir vitrine dönüştürmeyi kabul edecek,
ya da anlamı, ahlakı ve bütünlüğü sessizlik, mesafe ve içsellik üzerinden yeniden kurmayı deneyecektir.
Belki de bugün ahlak, yüksek sesle savunulan bir ilke değil; görülmemeyi göze alabilen bir cesarettir. Ve belki de ruh sağlığı, daha fazla anlatmakta değil; her şeyi anlatmama hakkını kendine tanımakta başlar.
