Peter Beaumont / Sam Jones
Çarşamba sabahı ne oldu – ve neden?
Norveç, İspanya ve İrlanda hükümetleri haftalar süren tartışmaların ardından dikkatle koordine edilmiş bir hamleyle Filistin devletini tanıma niyetlerini açıkladılar.
Norveç, 1990’ların başında Oslo Anlaşması’na yol açan İsrail-Filistin barış görüşmelerine ev sahipliği yaptı ve bu nedenle son yıllarda Orta Doğu diplomasisinde merkezi bir rol oynadı. Ülke şimdi de Gazze savaşının ortasında ılımlı sesleri desteklemek için bu tanımanın gerekli olduğunu açıkladı. Norveç Başbakanı Jonas Gahr Støre, “On binlerce ölü ve yaralının olduğu bir savaşın ortasında, hem İsrailliler hem de Filistinliler için siyasi bir çözüm sunan tek alternatifi canlı tutmalıyız: barış ve güvenlik içinde yan yana yaşayan iki devlet” dedi.
İspanya Başbakanı Pedro Sánchez İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu’yu Gazze’de bir “katliam” düzenlemek ve iki devletli çözümü tehlikeye atmakla suçladı. “İki devletli çözüm olasılığının güç kullanılarak yok edilmesine izin vermeyeceğimizi yüksek sesle ve açıkça söylemek için elimizdeki tüm siyasi araçları kullanmalıyız, çünkü bu korkunç çatışmanın tek adil ve sürdürülebilir çözümü budur.”
İrlanda Başbakanı Simon Harris, önümüzdeki haftalarda diğer ülkelerin de bir Filistin devletini tanıma konusunda İrlanda, İspanya ve Norveç’e katılmalarını beklediğini söyledi. İrlanda’nın İsrail’i ve onun “güvenli ve komşularıyla barış içinde” var olma hakkını tamamen tanıdığını belirten Harris, Gazze’deki tüm rehinelerin derhal serbest bırakılması çağrısında bulundu.
Tanıma için bir zaman takvimi var mı?
Norveç, İspanya ve İrlanda 28 Mayıs’ta Filistin’i resmen tanıyacaklarını açıkladılar.
Filistin devletinin tanınması Avrupa ülkeleri için bir ilk mi?
Hiç de değil. İsveç, Ekim 2014’te bir Filistin devletini tanıyan ilk AB ülkesiydi. O dönemde İsveç Dışişleri Bakanı şunları söylemişti: “Bu, Filistinlilerin kendi kaderlerini tayin etme hakkını teyit eden önemli bir adımdır. Bunun başkalarına da yol göstereceğini umuyoruz” demişti.
1988 yılından bu yana BM üyesi 193 ülkeden yaklaşık 140’ı Filistin devletini tanımıştır.
Hiç de değil. İsveç, Ekim 2014’te bir Filistin devletini tanıyan ilk AB ülkesiydi. O dönemde İsveç Dışişleri Bakanı şunları söylemişti: “Bu, Filistinlilerin kendi kaderlerini tayin etme hakkını teyit eden önemli bir adımdır. Bunun başkalarına da yol göstereceğini umuyoruz” demişti.
1988 yılından bu yana BM üyesi 193 ülkeden yaklaşık 140’ı Filistin devletini tanımıştır.
Bu barış süreci için ne anlama geliyor?
Pek çok ülke halihazırda Filistin’i bağımsız bir devlet olarak tanımaktadır, ancak özellikle Avrupa ülkelerindeki yeni tanıma dinamiğinin geniş kapsamlı sonuçları olacaktır. ABD’nin İsrail-Filistin barış sürecindeki etkinliğinin erozyona uğraması son derece belirgindir. Bu süreç Oslo barış görüşmeleri ve anlaşmalarından bu yana devam etmektedir.
Barış süreci uzun süredir büyük ölçüde sekteye uğradığından, Filistinli yetkililer Avrupa’nın desteğini almak için yoğun bir kampanya yürütürken, Trump döneminde Donald Trump’ın ABD büyükelçiliğini Kudüs’e taşımasıyla birlikte Abraham Anlaşmaları tarafından bir kenara itildi. Bu durum Filistinlilerin artık güvenilir bir arabulucu olarak görmedikleri ABD’ye karşı derin bir güvensizlik duymalarına neden oldu.
İsveç, Norveç, İrlanda ve İspanya uzun zamandır Filistinlilerin destekleyicileri olarak görülüyor. İngiltere de İsrail’in uzun süredir – özellikle Netanyahu döneminde – iki devletli bir çözümü reddetmesi ve İsrail’in Filistin topraklarını yerleşimciler için el koymaya devam etmesinden duyduğu derin hayal kırıklığı nedeniyle Filistin’i tanımayı düşünebileceğini ima etti.
Avrupa Dış İlişkiler Konseyi düşünce kuruluşundan Hugh Lovatt’ın da belirttiği gibi, tanınma aynı zamanda devletleşme yolunda önemli bir yol açıyor. “Tanıma, Filistinlilerin kendi kaderlerini tayin etmelerine giden uygulanabilir bir siyasi yol için somut bir adımdır. Bu, Arapların Gazze’de kalıcı bir ateşkesi destekleme taahhüdünü güvence altına almak için bir ön koşuldur. İki devletli çözümü gerçekleştirmeye yönelik ‘Arap vizyonu’nun bir parçası olarak Suudi Arabistan gibi devletler ABD ve Avrupa’ya Filistin’i tanıma çağrısında bulunmuştur.”
Tanımanın Filistinliler için pratik sonuçları olacak mı?
Tanınmanın dinamikleri, işgal altındaki Batı Şeria’yı yöneten Mahmud Abbas’ın sevilmeyen, zayıf ve yolsuzluğa batmış Filistin Yönetimi için iki ucu keskin bir kılıç olabilir; yaşlanan Abbas 2006’dan beri parlamento seçimlerine katılmadı. Abbas’ın kendisinin de halktan aldığı bir yetki yok.
Son tanımaların, İsrail güvenlik güçleri ve yerleşimcilerin saldırılarının arttığı Batı Şeria’daki vahim koşulları değiştireceğine dair beklentiler kesinlikle çok erken olacak ve Abbas’a daha fazla karşı çıkılmasına neden olacaktır.
Ancak tanınma Filistinlilerin kendi kaderlerini tayin hakkı anlamına gelir ki bu da Abbas döneminde bastırılmış olan Filistin sivil toplumunun yeniden canlanmasına yardımcı olabilir. Filistinliler için belki de en önemlisi daha az hissedilebilen bir şey: Oslo’dan bu yana ABD arabuluculuğunun temelini oluşturan, İsrail’in iznini gerektirmeyen açık ve köklü bir kendi kaderini tayin hakkına sahip olduklarının kabul edilmesi.
İsrail için ne gibi sonuçlar doğurabilir?
İsrail siyasetinde on yılı aşkın bir süredir kullanılan ve eski başbakan Ehud Barak tarafından kullanılan bir klişe, İsrail’in izlediği politikalar nedeniyle diplomatik bir tsunami riskiyle karşı karşıya olduğudur. Son haftalarda bu tsunami Netanyahu’nun üzerine doğru gelmeye başladı. Bu tanınma, Netanyahu ve Savunma Bakanı Yoav Gallant’a uluslararası ceza mahkemesi savcısı tarafından savaş suçu işledikleri gerekçesiyle haklarında arama emri çıkarıldığının söylenmesinin hemen ardından geldi. İsrail, Güney Afrika’nın talebi üzerine uluslararası adalet divanında da soykırım iddiasıyla soruşturuluyor.
ABD, İngiltere ve diğer ülkeler şiddet uygulayan yerleşimcilere ve onları destekleyen aşırı sağcı gruplara karşı bir yaptırım rejimi uygulamaya başladı. Şimdi de üç önemli Avrupa ülkesi tek taraflı olarak Filistin devletini tanımaya karar verdi.
İsrail toplumunda, sağcı/aşırı sağcı hükümete ve Gazze’deki kampanyayı yürütme biçimine yönelik uluslararası hoşnutsuzluk konusunda derin bir ayrışma devam ededursun, İsrailliler de ülkelerinin giderek bir parya muamelesi gördüğünün ve diplomatik olarak daha da izole hale geldiğinin farkındalar. Bu durum kısmen Netanyahu’nun kendi kabinesi içinde giderek artan ve aniden daha görünür hale gelen çatlaklara neden oldu ve hükümetinin daha ne kadar ayakta kalabileceği konusunda ciddi soru işaretleri yarattı.
Bu makale ilk önce The Guardian Gazetesinde yayınlanmış olup Ingilizce orjinal metninden Türkce’ye çevrilmiştir.
